DAAD Architecten

Cowmunity Noord Nederland

In opdracht van Alterra is DAAD gevraagd een landschappelijke en architectonische verkenning te verrichten voor het inpassen van een grootschalig melkveebedrijf met minimaal 1000 koeien in het Noorden van Nederland. Door de akkerbouw die nodig is om de koeien van voer te voorzien heeft dit bedrijfsconcept en economische en ruimtelijke invloed op een gebied van 4000-5000 m2. Dit is ca. 40% van het grondgebied van een gemeente als Loppersum.
Er is een onderscheid gemaakt tussen modellen waar de koeien het hele jaar op stal staan en modellen met een beperkte weidegang.

Koeien permanent op stal
Het uitgangspunt voor dit concept is een grondloos melkveebedrijf. Hier wordt geen voer geproduceerd en de geproduceerde mest wordt elders weggezet. Voor 1000 koeien is ongeveer 10.000 m2 aan stalruimte nodig. Daarnaast is er ruimte nodig voor opslag van voer, mest en gereedschap.
Uitgangspunt is dat het bedrijf wordt gevestigd in een akkerbouw gebied, waardoor voer van de omliggende boeren verworven kan worden. Daarnaast kan met de akkerbouwers afspraken gemaakt worden over het verwerken van de mestproductie.
Een grondloos melkveebedrijf heeft een geheel andere relatie met het omliggende land dan een traditioneel boerenerf. De programmatische en landschappelijke kenmerken van dit bedrijf lijken meer op dat van een landbouwverwerkingsbedrijf, zoals een aardappelzetmeelfabriek, een suikerfabriek of een Melkfabriek, dan een boerderij. Analoog aan een verwerkingsbedrijf zou een geschikte locatie aan de rand van een dorp, bij een infrastructureel knooppunt of op een industrieterrein, kunnen zijn.

Het programma van eisen kan verdeeld worden in twee hoofd onderdelen, namelijk stalruimte (ca. 10.000 m2) en opslag die tussen 17.000 en 20.000 m2 in beslag neemt. Wij stellen voor om het terrein in drie ongeveer even brede stroken op te delen; één voor stalruimte en één voor opslag. Daar tussen een strook waarin alle bewegingen tussen stal en opslag plaats vindt en waar de ontsluiting met de openbare weg op uitkomt. In de zone van opslag bevindt zich onder anderen sleufsilo’s (voer), machine loods, parkeren, ontvangstruimte, kantoren en bedrijfswoning.
Alle stalruimtes bevinden zich onder een dak. De gevels (die vaak open zijn) zijn voor de definitie van het object ondergeschikt aan de dakvorm.

Koeien met weidegang
In dit concept wordt voorgesteld om een melkveehouderij te stichten met een beperkte weidegang; 1000 koeien op100 ha. Ook hier zal het bedrijf in een akkerbouwgebied gehuisvest worden omdat de beperkte weidegang maar een heel klein deel van het nodige voer oplevert. De benodigde capaciteit aan stalruimte en opslag blijft gelijk aan het eerste concept. Ook dit concept kan niet omschreven worden als een boerenerf met weides met grazende koeien. Door de schaal en intensiteit (hoge dichtheid van de koeien) is het in de huidige vorm te omschrijven als een complex van100 ha.
Ons voorstel is om de ‘cowmunity’ niet als een geïsoleerd bedrijf te zien, ontworpen op een manier die overal ingepast kan worden, maar te proberen het bedrijf in de bestaande sociale, economische en landschappelijke structuur te passen.

Wij denken dat de grootschalige melkveehouderij in Noord-Nederland maatschappelijk en landschappelijk een grotere kans van slagen heeft als wordt geprobeerd aansluiting te zoeken met aanwezige structuren. De locale situatie zal bij deze houding invloed uitoefenen op bedrijfsvoering en vormgeving van de cowmunity. Het landschap van Noord Nederland is een fijnmazige netwerk van rivieren, kanalen, sloten, dorpen, gehuchten, akkerbouw, grasland, wegen en paden. De schaalvergroting binnen de melkveehouderij moet een natuurlijke plek binnen dit landschap kunnen verwerven.

Duurzaam ondernemen en milieu is in de landbouw een actueel probleem. Door schaalvergroting, kunstmest, bestrijdingsmiddelen en het mestoverschot is een negatief beeld ontstaan van de bijdrage van de landbouw aan het milieu. Juist de schaal zou gebruikt kunnen worden om een aantal duurzame technieken rendabel toe te passen, zoals mestvergisting, zonne-energie, hergebruik afvalstoffen en gebruik van hemelwater.

Projectgegevens
Opdrachtgever: Alterra
Jaar: 2006
Project: landschappelijke en architectonische verkenning