DAAD Architecten

Tussengebied Haren

Dilgt Hemmen Essen
De opgave is een deeluitwerking van het LOP waarin is vastgesteld dat in het transformatiegebied DHE tussen de 1000 en 1700 woningen kunnen worden gebouwd. Een integrale ontwikkelingsvisie is een document op basis waarvan in vervolgtrajecten concrete deeluitwerkingen kunnen worden gemaakt. Er worden kwalitatieve en kwantitatieve uitspraken in gedaan op onderdelen en er wordt een samenhang aangebracht tussen deze onderdelen. In sommige gevallen zijn dit globale uitgangspunten, in andere al zeer specifieke kwalificaties. De integrale ontwikkelingsvisie schetst echter in geen geval een compleet eindbeeld. Gezien de onvoorspelbaarheid van de toekomst is het niet alleen onmogelijk nu vast te leggen hoe het gebied er over 25 jaar uit zal zien, het is vooral ook onwenselijk. Vanaf het moment dat het beoogde eindbeeld zou zijn vastgelegd belemmert het mogelijkerwijs de dynamiek van de ontwikkelingen. Zo kunnen er veranderingen optreden ten aanzien van gewenste woningdifferentiatie, woningaantallen, voorzieningen, fasering van uitvoering, te verwachten transformatiemomenten van locaties, etc. Van groter belang dan zicht op het eindbeeld is in dit stadium dan ook het aangeven van de richting waarin de ontwikkelingen zich kunnen gaan voltrekken, het bieden van voldoende flexibele en afbakenende kaders waarbinnen deze ontwikkelingen zich kunnen bewegen en het borgen van de integrale kwaliteit van het geheel. Hiertoe is een ontwerpmethodiek aangewend die met ‘open planning’ betiteld zou kunnen worden.

Open planning
Het ‘glas’ in het raamwerk van ‘lood’ kent vele kleuren. De verschillende kleuren zijn ontstaan in superpositie van een tweetal lagen:
– de kenmerken en kwaliteiten van het deelgebied zelf
– de kenmerken en kwaliteiten van de randen van het deelgebied

De kenmerken en kwaliteiten van het gebied zelf worden bepaald door de al dan niet zichtbare geschiedenis ervan, de landschappelijke kwaliteit, de ruimtelijke kwaliteit, het aanwezige groen en water, de aanwezige bebouwing, etc.
De randen van een deelgebied worden gedefinieerd door het ‘lood’, het aangrenzende landschap, de belendende buurt, aansluiting op de dorpskom of de karakteristiek van de aangelegen noord-zuid verbinding (linten, spoor). Tezamen leveren zij de randvoorwaarden voor de mogelijke bebouwing in het deelgebied.
Allereerst zijn de grove stukken glas gedefinieerd. Dit is gebeurd door het totale transformatiegebied in kaart te brengen en hier de loodstructuur uit te halen, alsmede de benodigde ruimte voor de aanwezige en nieuwe infrastructuur (+ reserveringen), de hinderzones en de overige niet te bebouwen gebieden. Aldus is een patroon van een dertigtal stukken glas ontstaan.
Vervolgens is de kaart getekend met brede zones langs de belangrijke noord-zuid lijnen met hun eigen karakteristieken (Rijksstraatweg, Kerklaan, Oosterweg en spoorlijn) en de randzone rondom de Esserpolder en de spouw (noordrand Haren).
Door superpositie van deze twee tekeningen verkleuren de grove stukken glas aan de randen en ontstaat een fijn patroon van gekleurd glas. Het gebied op de overgang van glas naar lint heeft hier zowel de eigenschappen van het lint als die van het glas. Elk lint behoudt zodoende zijn eigen kenmerken terwijl ook de kwaliteiten van de verschillende achterliggende stukken glas aan het lint zichtbaar worden. Deze tekening vormt de basis voor een zeer divers in te richten DHE-gebied. Bovendien biedt het een raamwerk waarbinnen elk onderdeel afzonderlijk kan worden onderzocht en onafhankelijk van andere ontwikkelingen in het gebied kan worden ontworpen, doorgerekend, ontwikkeld en uitgevoerd.

Typologieën
In eerste instantie onafhankelijk van het ‘glas in lood’ is een bibliotheek van bebouwingstypologieën aangelegd van de belangrijkste typen die in Haren voorkomen of voorkwamen. Elk van deze typen is in ruimtelijke karakteristieken omschreven en vertaald naar eigentijdse woonprogramma’s. Zo kunnen in een nieuw te bouwen ‘landhuis’ meerdere woningen worden ondergebracht, kan een ‘hoeve’ bestaan uit 4-6 geclusterde woningen rond een patio en kan een ‘borgh’ gevuld worden met appartementen.
Aan de hand van deze typologische bibliotheek is per deelgebied bekeken of bebouwing mogelijk en wenselijk is en welk type bebouwing zich daarvoor dan het best leent. Voor sommige deelgebieden levert dit een eenduidige keuze op, voor anderen zijn twee, drie of meer typen denkbaar.

Matrix
In de overzichtskaart zijn voor elk stuk glas alle mogelijke bebouwingstypen in beeld gebracht. Afhankelijk van het tempo waarin de huidige functies verdwijnen of verplaatsen, ontwikkelingen in de markt en andere zaken die de planontwikkeling kunnen beïnvloeden zich aandienen, zullen de stukken glas de komende decennia van kleur verschieten. Om gedurende het vervolgproces van uitwerking te kunnen blijven volgen wat de consequenties van gemaakte keuzes ten aanzien van programma, differentiatie en typologie zijn, gebruiken we een matrix. Hierin zijn de woningcategorieën gekoppeld aan gebiedsdelen en kan op elk moment inzichtelijk worden gemaakt hoe gemaakte keuzes percentages en aantallen beïnvloeden.

Projectgegevens
Opdrachtgever: Gemeente Haren
Jaar: 2005
Project: ontwikkelingsvisie