DAAD Architecten

Keuterijen – Erfgoed met toekomst

In opdracht van het Drents Plateau voerde DAAD Architecten een ontwerponderzoek uit naar hergebruik- uitbreidingsmogelijkheden van keuterijen in Drenthe. Op 17 oktober 2009 werd de publicatie ‘Keuterijen, beeld voor de toekomst gepresenteerd.

Geschiedenis
Nog geen honderd jaar geleden bewoonde één op de drie huishoudens in Drenthe een keuterij. Na de invoering van de woningwet in 1901 werden vooral in Drenthe, maar ook in Groningen en Friesland grote aantallen van deze kleine, vrijstaande woningen voor keuterboeren gebouwd. Met voorin het woonhuis en achterin ruimte voor wat vee was de keuterij, die inclusief grond voor weide of akker verhuurd werd, een kleine versie van de boerderij. Hoewel er talrijke varianten van het type bestaan en de keuterij zich in de loop van de tijd ontwikkeld heeft van een krimpentype tot een groter boerderijtype, zijn de keuterijen in hoofdopzet gelijk en delen zij een aantal kenmerken. Een voorhuis van steen en een houten achterdeel, een hoge kap met lage goot, een gemetselde kopgevel met schoorsteen, twee grote vensters op de begane grond en twee kleine erboven, een inspringing in de zijgevel (krimp) om voldoende hoogte te hebben voor de entreedeur. Dakpannen en baksteen waren destijds dure materialen, vandaar dat het gebruik ervan bij keuterijen beperkt bleef tot plekken waar het echt nodig was. Waar geen stahoogte vereist was is de zijgevel laag, daken waren destijds geheel of gedeeltelijk van het goedkope materiaal riet. Met hun eenvoudige, karakteristieke verschijningsvorm en regionaal specifieke kenmerken vormen de keuterijen een belangrijk lid van de familie van Drentse agrarische gebouwen.

Verbouw of sloop
In de charme van de kleinschaligheid van keuterijen schuilt ook hun grootste bedreiging. Ze zijn oud en vaak bouwvallig, klein en laag en er komt weinig daglicht binnen. Kortom, in bouwtechnisch en ruimtelijk opzicht voldoen ze niet meer aan de eisen die wij aan ons huidige wooncomfort stellen. De keuterijen hebben doorgaans geen beschermende monumentstatus. Veel (nieuwe) eigenaar/bewoners kiezen ervoor de bestaande keuterij te slopen en te vervangen door een woning die in alle opzichten beter bij hun woonwensen past. Of de keuterij wordt soms op zo’n manier verbouwd dat het oorspronkelijke gebouwtje er niet of nauwelijks meer in te herkennen is. Hiermee dreigt een bijzonder type gebouw snel uit het Drentse landschap te verdwijnen. Dat is jammer en zou niet hoeven gebeuren, omdat er vele manieren denkbaar zijn om een keuterij op eenvoudige wijze aan te passen aan moderne woonwensen, zonder het oorspronkelijke karakter uit het oog te verliezen. Daarover gaat de brochure.