Restauratie Archieven - DAAD Architecten

Oplevering dakruiter kerk Wirdum

Oorspronkelijk had de 13^e eeuwse kerk in Wirdum aan de westzijde een toren. Maar deze is in 1878 afgebroken en die vervangen is door een dakruiter. Een dakruiter is een torentje op de nok van een gebouw, vaak een kerk. Ze hebben geen eigen fundering maar steunen op het dak en worden meestal in hout uitgevoerd om het dak niet te zeer te belasten. In veel kerken hangt in de dakruiter een luidklok. De dakruiter is dan een eenvoudige kerktoren en maakt het gebouw herkenbaar als kerk.

DAAD architecten heeft in opdracht van Stichting Oude Groninger Kerken het restauratietraject van de volledige kerk verzorgd. Als sluitstuk was de huidige dakruiter, dateert uit 1959, aan de beurt. Het houtwerk is hersteld en de loden vloer is vervangen. Daarna is de hele ruiter opnieuw geschilder waarbij de kleurstelling is terug gebracht zoals deze in 1959 was.

Lees meer over de restauratie: Kerk in Wirdum feestelijk heropend na restauratie – DAAD Architecten

Met de oplevering van de dakruiter is dit project afgerond en danken wij alle betrokken partijen voor de samenwerking.

Stichting Oude Groninger Kerken

Bouwmaatschappij – Vuurboom BV

Schilder en restauratie specialist – Schilder- en Restauratiewerken Börchers

Marcel Hendriks – Leiwerk

Voeg- en metselwerk – Bouwservice Boonstra

De kerk in Elim wordt multifunctioneel en duurzaam

Aan het einde van 2025 is de omgevingsvergunning verleend voor de verbouwing van de Rijksmonumentale Hervormde Kerk in Elim. Deze kerk, in 1916 ontworpen door architect H.J. Beijlevelt, is grotendeels in oorspronkelijke staat bewaard gebleven.

Dit bijzondere moment markeert de fusie van twee kerkgemeenten en biedt aanleiding om het kerkgebouw aan te passen aan de eisen van deze tijd. Het doel is de kerk multifunctioneler, comfortabeler en beter toegankelijk te maken, zodat zij een bredere rol kan vervullen binnen de gemeenschap. Daarnaast wordt een belangrijke stap gezet op het gebied van verduurzaming.

Multifunctioneel gebruik

De kerkzaal zal in de nieuwe situatie op verschillende manieren gebruikt gaan worden, zo is er behoefte aan een podium en meer ruimte voor multimedia. Om dit mogelijk te maken worden de houten banken in het centrale deel van de kerk verwijderd. Hierdoor ontstaat een flexibele zone met stoelen die geschikt is voor uiteenlopende activiteiten en bijeenkomsten.

Circulair en duurzaam

Het hout van de verwijderde kerkbanken wordt hergebruikt in het ontwerp van een nieuw te realiseren, geïsoleerde ‘doos’, achter in de kerkzaal. Deze ruimte krijgt meerdere functies: vergaderen, kinderwerk, ontmoeting na de kerkdienst en een comfortabele werkplek voor de pastoraal werker. Een compacte volume die snel en efficiënt te verwarmen is.
Symmetrie is een kenmerkend element van het bestaande kerkgebouw en vormt daarom ook het uitgangspunt voor het ontwerp van de nieuwe doos. Deze toevoeging functioneert niet alleen als een zelfstandig te gebruiken, verwarmde ruimte, maar vormt ook de nieuwe hoofdentree van de kerkzaal.

Kerstexcursie door Drenthe

Afgelopen donderdag vertrok DAAD vanuit Taribush Uitjes voor de jaarlijks kerst-excursie. Dit jaar een rondtocht door Drenthe langs een aantal eigen projecten.

Wietske Attema gaf in Gees (foto 1, 2) uitleg over een CPO-projecten voor de bouw van een 4 woonhuizen rondom een gezamelijke brink i.s.m. Pieter B. Bijker
In Hoogeveen (foto 3, 4) bekeken wij onder het genot van een kop koffie van Friso Bouwgroep de voortgang van het appartementencomplex aan de Eisenhouwerstraat. Een transformatie project van Titus Mars, André van den Heuvel en Marijn Wals i.o.v. Domesta wooncorporatie Treant
Erwin van der Veen vertelde over twee restauratie projecten (foto 5, 6); De Schiphorst, een markante en goed bewaardgebeleven boerderij en de Kalkovens in Meppel waar wij ook een heerlijk lunch kregen voorgeschoteld. Restaurant ‘De Drie Kalkovens’
Het enige niet DAAD-project was Vogeltjeswijk in Meppel (foto 7). Daar vertelde Steven Stienstra van WVG Ontwikkeling B.V. over de revitalisering van een jaren 50 wijk.
In Wetering (foto 8) vertelde Sjoerd Tasseron over de bouw van een riante vila aan het water …en in Diever (foto 9) vertelde Alex alles over de samenwerking met Jeroen Doorenweerd over de herinrichting van het dorpsplein.

Een mooie rondtocht door Drenthe langs de diverse werkzaamheden van DAAD. Wij hebben de dag afgesloten bij Taribush Uitjes met een teamspel en een (h)eerlijke eigen gebakken pizza.

Dank aan een ieder met wie wij er weer een mooi jaar van hebben kunnen maken. DAAD wenst u een prettige feestdagen en een voorspoedig 2026!
Tijdens de kerstvakantie is het bureau gesloten, op 5 januari zijn we weer bereikbaar.

Renovatie graansilo Watermann van start

Aan de wand is op een schematisch overzicht nog te zien welke karens vol waren en op een klein bureautje liggen nog de laatste orders.

Bezoekers kijken nieuwsgierig naar de met stof overgoten tijdscapsule. Nu de gemeente Oldambt de Graansilo Watermann in Bad Nieuweschans heeft aangekocht, kan een begin worden gemaakt aan de werkzaamheden waarmee de graansilo voor de toekomst behouden zal blijven.

Afgelopen vrijdag vond middels een open middag het startschot van de restauratiewerkzaamheden plaats. DAAD Architecten heeft hiervoor, na een uitgebreide inspectie van de staat van het gebouw, een restauratieplan opgesteld waarin het essentiële herstel voor behoud van het monument is opgenomen.

Ook is in samenwerking met BOEi, het Rijksdienst Cultureel Erfgoed, de gemeente Oldambt, dorpsbelangen en BugelHajema een ingetogen en passend plan gemaakt waarmee de graansilo toegankelijk wordt gemaakt.

zie ook Renoveren zonder spijt. – DAAD Architecten

De ziel van Appingedam

In 2023 werd het Poortgebouw van de begraafplaats in Appingedam door brand zwaar beschadigd. Een karakteristiek pand uit 1925 van architect Johannes Albertus Stevens, destijds gemeentearchitect van Appingedam. Samen met begraafplaats Rusthof vormt het een uniek gemeentelijk monument en waardevol ruimtelijk erfgoedensemble.

Al in een eerder stadium, tijdens de restauratie van de Kalkoven, werd Stichting tot Behoud van Industrieel en Cultureel Erfgoed Stad Appingedam (BICSA) door de gemeente Appingedam benaderd om het Poortgebouw in eigendom te verwerven en er mogelijk een museale functie aan te geven. Destijds bleek dit om meerdere redenen niet haalbaar.

In mei 2024 besloot het bestuur van BICSA een hernieuwde poging te wagen. Met steun van een zeer betrokken inwoner van Appingedam, met een sterke band met de begraafplaats en het Poortgebouw, werd de stichting op 1 augustus 2024 officieel eigenaar van het Poortgebouw.

Vanwege de goede ervaringen met de restauratie van de Kalkoven is DAAD architecten benaderd om ook deze restauratie vorm te geven. Het uiteindelijke doel is om het Poortgebouw in volle glorie te herstellen en te heropenen in 2027, een jaar met een bijzondere betekenis: dan viert Appingedam haar 700-jarig bestaan als stad.

Om dat te realiseren doet BICSA een oproep aan de gemeenschap door middel van een crowdfunding.

Nieuw Hoofdstuk voor het Poortgebouw in Appingedam

Lees ook

Kalkoven De Fivel feestelijk heropend – DAAD Architecten

Kalkoven-in-Bouwen-in-het-Noorden.pdf

Kijkje op hoog niveau in de AKerk Groningen

Omstreeks 1200 kwam in Groningen op de oostelijke oever van het riviertje de A een kapel te staan. Al snel groeide de kapel uit tot een grote kruisbasiliek, een kerkgebouw met een plattegrond in de vorm van een kruis.

De kerk was gewijd aan Sint-Nicolaas, de beschermheilige van schippers die volop in dit deel van de stad woonden. In de vijftiende eeuw werd de kerk vergroot en kreeg het in grote lijnen de vorm die ze nu nog steeds heeft. De Akerk is nu zo’n achthonderd jaar oud en vraagt het nodige onderhoud. Naast de periodieke werkzaamheden vertoont de kerk ook bevingsschade. DAAD architecten heeft een eerste inspecties gedaan om een goed beeld te krijgen van de staat waarin de kerk verkeert om zo tot een weloverwogen restauratieplan te komen.

In onze rol hebben wij af en toe het voorrecht om gebouwen te bekijken op een manier die voor het publiek niet mogelijk is… en dat levert soms mooie beelden op.

Tijdens Open Monumentendag wordt de kerk als architectuur- of kunsthistorisch monument in de schijnwerpers gezet. Ze biedt onderdak aan ontelbare grote en kleine geschiedenissen en herbergt diverse schatten.

Zeker een bezoek waard.

Akerk – Home

Kerk in Wirdum feestelijk heropend na restauratie

Het was prachtig weer in Wirdum, er klonk muziek en de deuren van de kerk stonden weer wijd open. Tot grote vreugde van Robert Spannenberg, secretaris van de plaatselijke commissie Wirdum van Groninger Kerken en de tientallen mensen die op de heropening van ‘hun’ kerk waren afgekomen.

De kerk is gebouwd in het begin van de 13e eeuw en had oorspronkelijk een romaans karakter. Binnen vinden we enkele muurschilderingen, vermoedelijk gemaakt omstreeks 1400. Wegens het herstel van aardbevingsschade was de kerk enkele maanden gesloten maar nu kan ‘ie weer elke dag open, voor een huwelijk, afscheid of voor culturele bijeenkomst.

DAAD architecten heeft het volledige restauratietraject verzorgd. Van schadeopname/inventarisatie en het aanvragen van de offertes en omgevingsvergunning tot de wekelijkse controle van het werk de financiële afwikkeling. De werkzaamheden betroffen vooral herstel van bevingsschade in het voeg- en metselwerk aan de buitenkant en vervanging van stucwerk en schilderwerk in het interieur.

“De constructie en technische staat waren gelukkig prima. Voor de reparaties werkten we met eenzelfde soort mortel als vroeger en kozen een steensoort die wat hardheid, structuur en uitstraling betreft identiek is aan de rest.”

– Erwin van der Veen, DAAD architecten –

Op dit moment is de voorbereiding bezig voor het onderhoud van de dakruiter, het torentje op de nok van de kerk.

Het Schathoes onder dak.

Een van de parels in het Groninger landschap is Ekenstein, een historische buitenplaats ten westen van Appingedam met grote cultuurhistorische waarde.

Omdat het in aardbevingsgebied ligt wordt er hard gewerkt aan het versterken van de gebouwen op het landgoed. De versterkingswerkzaamheden aan het landhuis en de kinderboerderij zijn inmiddels afgerond. Zo zijn in de kap van het Landhuis de hotelkamers gesloopt, om de knooppunten van de kapconstructie te kunnen versterken.

De volgende fase van de werkzaamheden concentreren zich rondom het Schathoes, zo geheten naar de ‘schat van de boer’ (zijn veestapel). Bouwdelen uit de jaren 90 worden verwijdert, zodat het oorspronkelijke ensemble weer afleesbaar wordt. De voormalige schuur krijgt een nieuwe fundering en verstevigingen in kapconstructie, de oude gebinten blijven echter behouden. Naast seismische versterkingen wordt dit bijgebouw grootscheeps gerenoveerd en verduurzaamd, met behoud van monumentale waarden. Op basis van een oude pui die tijdens de sloop is aangetroffen zullen de gevels in oude glorie worden hersteld. Het schathoes wordt met respect voor het monument na-geïsoleerd en voorzien van nieuwe klimaatinstallaties. Tijdelijk is er een grote overkapping geplaats om de invloed van weerselementen te verminderen. Naar verwachting is het project gereed in maart 2026.

Bekijk ook Versterking gestart van Landgoed Ekenstein – DAAD Architecten

Restauratie ‘Sixtijnse kapel van het noorden’

De imposante kruiskerk van Noordbroek wordt vanwege de rijke muur- en gewelfschilderingen wel de ‘Sixtijnse kapel van het noorden’ genoemd.

Deze schilderingen kwamen grotendeels bij een restauratie in de jaren ’70 vanonder een laag witkalk weer tevoorschijn. De oudste, uit 1350, bestaan uit zeldzaam vroege ornamenten. Een tweede reeks uit de late 15e eeuw, kenmerkt zich door verfijnde figuratieve schilderingen. Samen vormen ze een harmonieus geheel.

Intussen zijn we bijna een halve eeuw verder en verkeren de schilderingen in een slechte staat. Veel muurschilderingen bladderen af en de gewelfschilderingen vertonen zorgwekkende beschadigingen door onthechte pleister- en verflagen. Ook aardbevingsschade, zichtbaar in scheuren, heeft zijn tol geëist waardoor herstel van voeg-, metsel- en stucwerk noodzakelijk is.

In opdracht van de Groninger Kerken is door DAAD onder leiding van Bindert Kloosterman een restauratieplan opgesteld waarbij de focus ligt op het herstel van deze kwetsbare muur- en gewelfschilderingen.

Projectleider Erwin van der Veen verzorgde namens DAAD de subsidie- en vergunningaanvragen en houdt toezicht tijdens de uitvoering van de werkzaamheden.

Het bouwkundige herstelwerk wordt uitgevoerd door Bouwmaatschappij Vuurboom BV in samenwerking met Oudman | Stukadoor & restauratiewerken en Bouwservice Boonstra.

Voor de restauratie van de muur- en gewelfschilderingen is OUOU Restauratoren & muurschilderingen aangesteld. Afbladderende verf wordt geconsolideerd en beschadigde delen worden nauwkeurig gerestaureerd, waarbij de nadruk ligt op het conserveren van alle schilderingen zoals deze nu zichtbaar zijn.

Deze doordachte aanpak is essentieel om de historische schilderingen voor de toekomst te behouden. Inmiddels vullen de steigers het transept (dwarsbeuk) van het gebedshuis en wordt er met engelengeduld aan de schilderingen gewerkt.

Bekijk ook de aflevering van KRO-NCRV binnenstebuiten:
Jasmijn restaureert met engelengeduld schilderwerk op historische muren

Meer weten? Blijf op de hoogte via LinkedIn, Instagram of Facebook .

‘Huilende Bruid’ wordt hersteld en verduurzaamd

De onlangs verschenen documentaire ‘Huilende Bruiden’ van Tom Tieman vertelt het verhaal over de teloorgang van de statige herenboerderijen in Oost-Groningen. Boerenkathedralen, de een nog mooier en groter dan de ander. Het rijke uiterlijk danken ze aan de ongekende welvaart ten tijde van de Graanrepubliek in de 19e eeuw. Nu dreigen veel van deze monumentale boerderijen te verkommeren tot onbewoonbare ruïnes. Één van die bruiden is de Oldambtster boerderij van Boelo en Annemarie te Drieborg.

‘Te groot om te bewaren, te kostbaar om weg te doen’
In juni 2023 kreeg DAAD opdracht om de GRRG-subsidie aan te vragen voor de monumentale boerderij van Boelo en Annemarie. Boer Boelo ten Have is de 6e generatie van zijn familie die op de boerderij woont en werkt. Maar door daling van het grondwaterpeil en aardbevingen als gevolg van de gaswinning is er veel schade ontstaan en staat dit erfgoed van de Graanrepubliek op het punt van instorten. Al jaren hopen ze op hulp van de overheid om het verval te keren.. tevergeefs. De boerderij ligt net buiten het effectgebied van de Groningse aardbevingen en tot grote frustratie van het stel worden de steeds breder wijkende scheuren niet gezien als aardbevingsschade. Daarbij komt dat de boerderij is aangemerkt als Rijksmonument waardoor slopen geen optie is. Uit onmacht hebben ze de boerderij roze geverfd.

“Ik haal alle ramen en deuren uit het pand en geef het terug aan de natuur.” – Annemarie –

Nu, na negen onzekere jaren, is er met hulp van DAAD vanuit rijksoverheid geld ter beschikking gesteld voor restauratie en schadeherstel. In samenwerking met W2N Engineers heeft DAAD een ontwerp gemaakt waarbij de gehele boerderij met achterliggende schuur van een nieuwe fundering wordt voorzien onder de bestaande constructies. Ook de gevels, binnenmuren, vloeren en plafonds worden hersteld of vervangen. Voor de graanopslag wordt op eigen terrein een aparte loods gebouwd, hiervoor werd ook een omgevingsvergunning voor aangevraagd.

Het was van belang dat de subsidie- en de vergunningaanvraag snel en gelijktijdig werden gedaan omdat voor de toekenning van de subsidie de verleende omgevingsvergunning bijgesloten moest worden. Dit is gelukt dankzij de inzet van alle betrokken partijen. Zowel de vergunningsprocedure als het subsidie traject is in slechts een half jaar doorlopen en beiden zijn toegekend.

Naast herstellen wordt de boerderij waar mogelijk verduurzaamd. Het enkel glas wordt vervangen door geïsoleerd monumentglas, de gehele begane grond voorzien van geïsoleerde voorzetwanden en een bijna geheel nieuwe klimaatinstallatie wordt geplaatst. De nieuw te bouwen loods biedt ruimte aan opslag van graan, uien en machines waardoor de huidige boerderijschuur gedeeltelijk getransformeerd kan worden tot dierenpraktijkruimte.

Bekijk de documentaire ‘Huilende Bruiden’ op NPO Doc:
Huilende bruiden – NPODoc.nl

Lees ook:
Subsidie verleend voor roze boerderij

Beelden door: Corné Sparidaens